KOLOM 001
DE DAG WAAROP IK ONTDEKTE DAT NIET IEDEREEN DEZELFDE VRAAG STELT
Soms denk je dat een discussie over feiten gaat.
Totdat je ontdekt dat mensen eigenlijk verschillende vragen proberen te beantwoorden.
Dat inzicht kwam bij mij niet in één keer.
Het ontstond langzaam.
Over jaren.
Door gesprekken met adviseurs.
Onderzoeksbureaus.
Overheden.
Advocaten.
Deskundigen.
Rechters.
En door duizenden pagina's rapporten, besluiten en correspondentie.
In het begin dacht ik dat iedereen op zoek was naar hetzelfde antwoord.
Dat wanneer er nieuwe informatie beschikbaar kwam, iedereen automatisch opnieuw naar de feiten zou kijken.
Dat wanneer een technische aanname niet meer klopte, die zou worden aangepast.
Dat wanneer een vraag onbeantwoord bleef, die vraag vanzelf centraal zou komen te staan.
Achteraf gezien was dat een naïeve gedachte.
DE EERSTE BOTSING
Als techneut ben ik gewend om te zoeken naar de werkelijkheid.
Niet naar de meest handige werkelijkheid.
Niet naar de juridisch houdbare werkelijkheid.
Niet naar de bestuurlijk werkbare werkelijkheid.
Maar naar wat er werkelijk gebeurt.
Dat is hoe veel technici naar problemen kijken.
Wanneer nieuwe gegevens beschikbaar komen, verandert het model.
Wanneer een model niet meer aansluit op de werkelijkheid, wordt het model aangepast.
Dat voelt logisch.
Sterker nog, dat voelt vanzelfsprekend.
Maar buiten de technische wereld blijken andere regels te bestaan.
HET MOMENT VAN VERWARRING
Tijdens verschillende gesprekken hoorde ik opmerkingen die ik niet goed kon plaatsen.
"Dat is juridisch niet relevant."
"Dat punt ligt niet meer ter discussie."
"Daar is al een besluit over genomen."
"Dat valt buiten de scope van dit onderzoek."
Voor de spreker waren dat normale uitspraken.
Voor mij voelden ze vreemd.
Want de technische vraag was voor mijn gevoel nog steeds niet beantwoord.
Ik dacht:
Als de onderliggende werkelijkheid niet duidelijk is, hoe kunnen we dan al klaar zijn?
Pas veel later begon ik te begrijpen dat die mensen soms helemaal niet bezig waren met dezelfde vraag als ik.
DRIE VERSCHILLENDE WERKELIJKHEDEN
De technicus probeert te begrijpen wat er gebeurt.
De jurist probeert te bepalen of een besluit voldoende onderbouwd is.
De bestuurder probeert te bepalen of er verantwoord gehandeld kan worden.
Dat lijken kleine verschillen.
Maar in de praktijk zijn ze enorm.
De technicus kijkt vooruit.
De jurist kijkt vaak naar wat bewezen kan worden.
De bestuurder kijkt naar wat uitvoerbaar is.
En ineens begreep ik waarom gesprekken soms langs elkaar heen liepen.
Niet omdat mensen kwaad wilden.
Niet omdat mensen dom waren.
Niet omdat mensen de feiten negeerden.
Maar omdat zij door een andere bril naar dezelfde situatie keken.
PRAKTIJKVOORBEELD
In het Hammann-dossier kwam ik regelmatig technische vragen tegen die voor mij essentieel leken.
Wanneer ik die vragen stelde, kreeg ik soms juridische antwoorden.
Wanneer ik vervolgens op de technische kant terugkwam, volgde een bestuurlijke reactie.
Iedereen gaf antwoord.
Maar niet altijd op dezelfde vraag.
Dat inzicht veranderde uiteindelijk mijn hele kijk op het dossier.
WAT IK TOEN NOG NIET WIST
Op dat moment dacht ik nog dat het probleem vooral in de techniek zat.
Later ontdekte ik dat het werkelijke probleem vaak communicatie is.
Of preciezer:
Het niet herkennen dat verschillende mensen vanuit verschillende brillen naar dezelfde werkelijkheid kijken.
Dat inzicht vormde uiteindelijk de basis van deze website.
DE DRIE BRILLEN
Technische bril
Wat gebeurt er werkelijk?
Welke aannames zijn gebruikt?
Welke onzekerheden bestaan er nog?
Juridische bril
Is er voldoende onderbouwing om een besluit te dragen?
Welke feiten zijn juridisch relevant?
Welke bewijslast geldt?
Bestuurlijke bril
Kunnen wij hiermee verantwoord verder?
Welke risico's moeten worden beheerst?
Welke keuzes zijn uitvoerbaar?
DE BRUGVRAAG
Wanneer mensen het oneens lijken te zijn:
Kijken zij dan naar dezelfde werkelijkheid?
Of stellen zij eigenlijk verschillende vragen?
Dat was de eerste vraag van mijn ontdekkingstocht.
En uiteindelijk ook de reden waarom Drie Brillen ontstond.